Từ những năm 90 cuối thế kỉ 20 kéo dài đến năm 2016, làng Đũi Tơ Tằm Nam Cao còn tồn tại là nhờ sự nỗ lực của một số cá nhân và hộ gia đình.
Lần theo dòng lịch sử, Bá Minh Silk đã tìm được một bài viết trên trang thông tin của tỉnh Thái Bình. Xin trích đăng lại nội dung của bài viết như sau:
Thịnh – suy là quy luật tất yếu của các làng nghề truyền thống trong sự vận động và biến đổi không ngừng của xã hội. Làng nghề dệt đũi Nam Cao (Kiến Xương) cũng không nằm ngoài guồng quay ấy. Đã có lúc tưởng như mai một nhưng vài năm trở lại đây, tiếng thoi đưa đã lách cách trở lại, không được ồn ào, náo nhiệt như xưa nhưng những sản phẩm lụa đũi Nam Cao đã vượt khỏi lũy tre làng để vươn ra thế giới.
Lịch sử hình thành của nghề dệt đũi Nam Cao đã có từ hàng trăm năm trước. Thời kỳ hưng thịnh, dệt đũi Nam Cao đã nức tiếng trong và ngoài tỉnh để nhắc đến Thái Bình không chỉ có lúa mà còn có lụa. Mất thị trường, nguồn nguyên liệu khan hiếm, đắt đỏ cùng với sự phát triển của các ngành nghề khác khiến nghề dệt đũi ở Nam Cao suy giảm mạnh.
Ông Nguyễn Xuân Định, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: Sự phát triển của các ngành nghề phụ, đặc biệt là nghề may đã thu hút lượng lớn lao động trẻ khỏe với mức thu nhập ổn định từ 5 – 6 triệu đồng/người/tháng. Những người có tuổi không thể làm công ty thì chuyển sang chăn nuôi gia trại. Cuộc mưu sinh với cơm, áo, gạo, tiền, người dân Nam Cao đã lần lượt bỏ nghề. Toàn xã hiện còn khoảng 20 khung dệt. Tuy nhiên, trong vài năm trở lại đây, một tín hiệu vui với lụa đũi Nam Cao chính là những người có tâm huyết, có tình yêu, luôn đau đáu với chiếc khung cửi, với những mảnh lụa đũi mà chật vật tìm kiếm thị trường, cải hoán mẫu mã, giữ lửa cho nghề truyền thống.
Theo giới thiệu của ông Định, chúng tôi tìm về gia đình ông Nguyễn Đình Đại, chủ doanh nghiệp dệt Đại Hòa, từng là một trong những doanh nghiệp lớn trong thu mua sản phẩm lụa đũi thời kỳ “nóng” của mặt hàng này. Những tấm đũi vừa được nhuộm màu giăng kín khoảng sân rộng trước ngôi nhà khang trang. Sinh ra, sống và làm giàu nhờ những mảnh đũi, ở tuổi xế chiều, hơn ai hết, ông Đại hiểu và thổn thức với những thăng trầm của làng nghề. Nhìn cách ông nâng niu, cẩn thận là lượt những tấm đũi, phần nào chúng tôi thấy sự trân quý của ông đối với nghề.
Ông Đại chia sẻ: Ðiều mà khách hàng quan tâm nhất đến các sản phẩm đũi của Nam Cao có lẽ chính bởi tính dân tộc, tính nghệ thuật cổ truyền dân gian của chúng. Ðó là những sản phẩm không phải sản xuất dây chuyền hàng loạt mà là hàng được làm thủ công đòi hỏi sự công phu cần mẫn của nghệ nhân, mỗi một sản phẩm là cả một quá trình sản xuất đi từ nguyên liệu tự nhiên kết hợp với óc sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo của người Nam Cao. Để có được những tấm đũi mềm mại với những gam màu đất, nâu đỏ, tím tía… đó là cả những ngày lao động rất vất vả để từ những mảnh kén tằm, những gốc đũi tưởng chừng như chỉ còn là phế thải lại được những người thợ ở Nam Cao biến thành những tấm vải có giá trị thông qua rất nhiều công đoạn từ tẩy chuội, xe sợi, nhuộm màu…
Sản phẩm đũi Nam Cao có những đặc tính rất độc đáo, trông có vẻ dầy nhưng thật ra rất thông thoáng, mặc mát về mùa hè, ấm về mùa đông, mềm mại nhưng bền, dễ tẩy trắng, giặt sạch và mau khô… đã chinh phục được khách hàng nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó đặc biệt là khách hàng Hàn Quốc, Mỹ.
Không chạy theo số lượng mà chú trọng vào chất lượng, ông Đại phục dựng lại những khung cửi cổ, làm nên những tấm đũi bằng cách làm truyền thống và thô sơ nhất bởi đối tượng khách hàng ông hướng tới là những người thực sự có niềm đam mê, yêu thích với lụa đũi, sẵn sàng chi trả số tiền cao để được sử dụng các sản phẩm hoàn toàn tự nhiên. Ngay cả tạo màu cho sản phẩm cũng được ông sử dụng các nguyên liệu tự nhiên, sẵn có như lá bàng, củ nâu… Kết nối với hội những người yêu thích lụa đũi trong và ngoài nước, những khuôn đũi của ông “hữu xạ tự nhiên hương” cứ thế được khách hàng truyền tai nhau giới thiệu, tìm đến đặt hàng.
Ngoài thuê nhân công dệt tại nhà, ông Đại liên kết với trên 10 hộ trong xã để sản xuất, bao tiêu sản phẩm. Theo ông, đây đều là những người đã được “sàng lọc” bởi thời gian và đam mê với nghề do vậy tay nghề và kỹ thuật rất cao. Tuy sản phẩm mới dừng lại ở xuất thô, vẫn còn trong quá trình tìm kiếm và mở rộng thị trường nhưng theo cách ví von dí dỏm của ông Đại, những người “giữ lửa” làng nghề như ông đã qua giai đoạn “thở bằng bình ô xi”, đã “tự thở” và từng bước khẳng định mình không chỉ ở thị trường trong nước và còn vươn ra quốc tế.
“Làng nghề dệt đũi Nam Cao có thể không còn trong danh sách làng nghề nhưng dệt đũi không bao giờ mất đi ở Nam Cao” – đó là câu khẳng định đầy quyết tâm của ông Nguyễn Đình Đại.
Phần 3 của loạt bài lịch sử làng đũi tơ tằm Nam Cao, Bá Minh Silk sẽ viết về đặc trưng của sản phẩm đũi tơ tằm Nam Cao. Mời bạn đón đọc.
Đọc phần 1 bằng cách bấm vào đây.
Đọc phần 3 bằng cách bấm vào đây.
